adınçıġ ~ adınçıḳ ~ adınsıġ

Mesut ŞEN’in kelime ile ilgili açıklaması şöyledir:

Adınçıġ kelimesi Köktürk Türkçesinden itibaren ‘bambaşka, emsalsiz, çok değişik, seçkin, hayrete şayan, fevkalade’ anlamlarında sıfat görevinde kullanılmaktadır (KTG: 12, AY 36/20, Mayt 16/8). Ancak kelimenin gerçek anlamı ‘hayrete şayan, şaşırtıcı’ olmalıdır. Çünkü kelime, ‘değişmek; ayırmak, ayrılmak’ anlamlarının yanı sıra ‘hayret etmek, şaşmak’ manasına da gelen adın- fiilinin türevidir: Ol sawıġ işidip üstün teñri altın yalañuk muñadur adınurlar. “Bu sözleri işitince yukarıda tanrılar, aşağıda insanlar hayret ederler, şaşarlar.” (Mayt 47/12) Buna göre adınçıġ kelimesi, adın- fiilinden türetildiğini farz ettiğimiz *adınç ismine +sIg isimden isim yapma eki getirilerek elde edilmiş olmalıdır: adınçıġ < ad-ın-ç+sıġ. Adınçıġ kelimesi ile aynı yapıda başka örnekler de bulunmaktadır: aķlançıġ < aķ+la-n-ç+sıġ ‘nefret edilen, kötülenen’ (ETŞ 10/41), amrançıġ < *amur+a-n-ç+sıġ ‘sevimli, cana yakın’ (AY 681/18), ķorķınçıġ < ķorķ-ı-n-ç+sıġ ‘korkunç, korkulan şey’ (Mayt 68/7), küsençig < küse-n-ç+sig ‘arzu edilen, istenen’ (AY 120/6), ulınçıġ < ulı-n-ç+sıġ ‘dolambaçlı’ (AY 122/20), yarsınçıġ < yar+sı-n-ç+sıġ ‘iğrenç’ (AY 122/20) gibi. Eski Türkçe metinlerde bir de ‘başka, başka türlü’ anlamına gelen adınsıġ (AY 62/7) kelimesi bulunmaktadır. Adınsıġ kelimesi, önceleri adınçıġ kelimesinin fonetik varyantı gibi görülürken (Gabain 1988: 48, 80n), diğeri ile arasındaki anlam farklılığından hareketle, ‘başka’ anlamındaki adın edatından yine +sIg eki ile türetilmiş ayrı bir kelime olduğu iddia edilmiştir (Hamilton 1998: 88).

ŞEN, Mesut (2008). MİKTAR ZARFI OLARAK KULLANILAN KELİMELERE LENGÜİSTİK BİR BAKIŞ. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 56(2008/2), 111-112.